काठमाडौँ । हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको महान् पर्व तिहार अर्थात् यमपञ्चकको पहिलो दिन आज घरघरमा कागको पूजा गरी मीठा परिकार खुवाएर ‘काग तिहार’ मनाइँदैछ । कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीदेखि कार्तिक शुक्ल द्वितीया (भाइटीका) सम्म पाँच दिन धूमधामका साथ मनाइने यमपञ्चकको प्रारम्भ कागको सम्मानबाट भएको हो ।
सूर्योदयकालिन त्रयोदशी तिथिको अवसर पारेर आज बिहानैदेखि श्रद्धालुहरूले घरको कौसी, आँगन र खुला स्थानमा कागलाई मनपर्ने दही-भात, विभिन्न अन्न तथा मिष्ठान्न परिकार अर्पण गरेका छन् । धार्मिक मान्यताअनुसार कागलाई नखुवाई आफूले भोजन गरेमा दोष लाग्ने विश्वाससमेत रहिआएको छ ।
धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व
धर्मशास्त्रहरूमा कागलाई यमराजको दूत र तीव्र गतिको सन्देशवाहक मानिएको छ । आकाशमार्गबाट शीघ्र सन्देश सम्प्रेषण गर्ने क्षमताका कारण यमराजले कागलाई पृथ्वीलोकको जन्म-मृत्युको खबर आदानप्रदान गर्ने जिम्मेवारी दिएको पौराणिक विश्वास छ । ‘ईहं बलिं गृहाण त्वां त्रायस्व यमसंकटात्’ मन्त्र उच्चारण गर्दै कागलाई आदरपूर्वक आहार अर्पण गर्दा यमयातना र आकस्मिक संकटहरूबाट त्राण पाइने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ ।
मानव र वातावरणबिचको सहअस्तित्व
यमपञ्चकले मानव, पशुपक्षी र सम्पूर्ण वनस्पतिको आपसी अन्तरसम्बन्धलाई उजागर गर्छ । वातावरण सफा राख्न र अन्नबालीलाई संरक्षण गर्न कागले निर्वाह गर्ने पारिस्थितिकीय भूमिकालाई स्मरण गर्दै नेपाली समाजले युगौँदेखि यस दिन पक्षीप्रति कृतज्ञता अर्पण गर्दै आएको छ ।
काग तिहारको अवसरमा काठमाडौँ उपत्यकाको कागेश्वरी मनोहरा महादेव मन्दिरलगायत देशभरका विभिन्न मन्दिर र तीर्थस्थलहरूमा बिहानैदेखि भक्तजनहरूको विशेष उपस्थिति रहेको छ । आजबाटै घर-आँगनमा दीपावलीको भव्य तयारी सुरु भएको छ ।